PRÉAULT, Antoine-Augustin (1809-1879) Le silence

PRÉAULT, Antoine-Augustin (1809-1879) Le silence

(διαβάζεται ακούγοντας)

Όσο ο Ομπάμας ορκιζόταν πλανητάρχης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η αφεντιά μου  … αγρόν ηγόραζε!

Ένεκα το ρημάδι το μεροκάματο, εξέδραμα στο Βρυξελλοχώρι, όπου, – με εκλεκτή παρέα – παρακολούθησα μια παραγωγή στο θέατρο Le public, από τα ενδιαφέροντα μικρά θέατρα της Ευρωπαϊκής/Βέλγικης/Βρυξελλιώτικης πρωτεύουσας, με παράδοση στις ανεξάρτητες/πειραματικές παραστάσεις. Off Broadway, θα το’λεγε μάλλον ο Ομπάμας  αν το’χε ακουστά – ευτυχώς οι Βρυξέλλες Broadway δε διαθέτουν έτσι κι αλλιώς!  Το όνομα αυτής: «Η σιωπή των κομμουνιστών«.

Βασισμένο στα πρόσφατα κείμενα των παλαιμάχων μελών του PCI Vittorio Foa/Miriam Mafai/Alfredo Reichlin (Σσ: το βιβλίο κυκλοφορεί στα γαλλικά: Le silence des communistes, ISBN: 978-2-85181-635-1, éd. L’arche, Paris 2007 και στα ιταλικά: Il silenzio dei comunisti, ed. Einaudi, Torino 2004), το απλό (αλλ’όχι απλουστευτικό) θεατρικό (Festival d’Αvignon, 2007), σκηνοθεσίας Jean-Pierre Vincent με τους Patrizia Berti, Christian Crahay και François Sikivie, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στα εξής ερωτήματα:

  •  γιατί, χρόνια μετά την πτώση του κομμουνισμού, οι άλλοτε υποστηρικτές του σωπαίνουν ενώ τα κάθε λογής φασισταριά και δεξιά παπαγαλάκια συνεχίζουν τον πόλεμο λάσπης; πενθούν οι κομμουνιστές το παρελθόν; το φοβούνται; ντρέπονται; σκέφτονται; ομφαλοσκοπούν;
  • ποια η σχέση των μελών του PCI με την «Επανάσταση»; γιατί το PCI άργησε τόσο να παραδεχθεί τα εγκλήματα του σταλινισμού και να απομακρυνθεί από το ΚΚΣΕ; γιατί απομόνωσε τους αντιρρησίες που κατήγγειλαν τη σοβιετική βαρβαρότητα, ταυτίζοντας το ιδανικό μιας δίκαιης κοινωνίας με τα τεκταινόμενα σε μια χώρα του κόσμου; γιατί η Σοβιετική Ένωση ανέλαβε για τους Ιταλούς τον κομμουνισμό «κατ’εργολαβίαν»; νοείται κομμουνισμός άνευ δημοκρατίας;
  • πώς και γιατί οι κομμουνιστές πέρασαν από το «εμείς» στο «εγώ»; σε τί οφείλεται η παρακμή της συλλογικότητας; τι έφερε κοθόρνους όπως τον Κράξι και ασυνείδητους όπως τον Μπερλουσκόνι στην εξουσία;
  • είναι επίκαιρες οι κομμουνιστικές ιδέες σε μια εποχή που η πολιτική εγκαταλείπεται, η έννοια της εργασίας μεταβάλλεται ραγδαία και η διαχείριση της γνώσης και της πληροφορίας γίνεται ολοένα και σημαντικότερη; είναι δυνατή η θέσμιση ενός σχεδίου κοινωνικής αλλαγής με επίκεντρο την εργασία; πρέπει να ξανασκεφθούμε την έννοια της τελευταίας;
  • ποια η στάση του κομμουνισμού έναντι της παγκοσμιοποίησης;

Οι απαντήσεις στα ερωτήματα, αμήχανες στην αρχή, μουδιασμένες, ψηλαφιστά στο ημίφως της παρούσης ιδεολογικής θολούρας, χειμαρώδεις προς το τέλος («το παρελθόν βαρύ. πρέπει κανείς να καταφέρει να το ξανά-σκεφτει, για να ανεβεί στους ώμους του και να μπορέσει να δει πιο μακρυά«). Σαν σε φούγκα του Μπαχ, οι τρεις φωνές περιπλέκονται και εναλλάσονται, παραλλάσσοντας το απλό αρχικό θέμα – με θεαματικά αποτελέσματα.  Αναδύεται για άλλη μια φορά απ’την ομίχλη η χαμένη αθωότητα της ιδέας – ο ανθρωποκεντρισμός, η άρνηση της ένοπλης βίας, ο αντιφασισμός, ο αγώνας για την καλυτέρευση της ζωής όσων δεν είχαν στον ήλιο μοίρα. Μιας ιδέας, που κατά τους συγγραφείς παραμένει επίκαιρη – άσχετα αν το περιβάλλον και τα μέσα επίτευξής της έχουν αλλάξει.

Η μορφή του βιβλίου (συλλογή επιστολών) υπαγόρευσε κατ’ανάγκην την μορφή του θεατρικού. Στην αρχή βλέπουμε τον αποστολέα να εκφωνεί το γράμμα του. Όσο ο διάλογος εξελίσσεται – και θερμαίνεται, βλέπουμε επίσης τις αντιδράσεις των παραληπτών. Η κορύφωση του έργου, ευρηματική… μετά την τελική συμφωνία και τις ευχαριστίες του Vittorio («προβοκάτορα» της ανταλλαγής απόψεων και ώρες ώρες συνήγορο του διαβόλου), οι τρείς παλαίμαχοι, με εφηβικό ενθουσιασμό, επιδίδονται σε ένα «διάλογο αλά μεσογειακά», μιλώντας όλοι μαζί για το «Τι να κάνουμε»!  Χωρίς να είναι τραγωδία, το τέλος του έργου πραγματικά «καθαίρει».

Μην πάτε αν σας αρέσει η Ντενίση, τα φορέματα και τα σκηνικά της. Θα απογοητευθείτε οικτρά. Το «θέατρο» συστεγάζεται με  σχολικό γυμναστήριο. Η αυλαία, πρωτόγονη. Τα σκηνικά, ένα παλιό τραπέζι, μερικές καρέκλες καφενείου, μπουκάλια νερό (δύσκολοι μονόλογοι!) και μια παλιά γραφομηχανή… ίσως η αίθουσα σύνταξης της Unità στα χρόνια της νεότητας των ηρώων, μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η μουσική, στοιχειώδης.

Σε αντίθεση με το μνημειώδες της γραφής. Οτιδήποτε άλλο θα΄ταν ανούσιο, περιττό. 

Ελπίζω να δείτε την παράσταση ή να διαβάσετε το κείμενο. Θα σας αλλάξει – έστω και λίγο, έστω και για λίγο.  Αρκεί.

Κλείνοντας – εν είδει αντιδώρου – οι τελευταίες γραμμές του Vittorio. Θα σας χαραχθούν στο μυαλό.

«Et nous, les occidentaux, les gens des Lumières, les laïcs, ne devrions-nous pas nous demander comment il se fait que, quand nous voyons la religion coloniser tous les autres champs de la vie humaine, nous la nommons, théocratie, et quand nous voyons la politique coloniser tout autre champ de la vie humaine, nous la nommons absolutisme, alors que si la loi de l’argent tente de coloniser tout autre champ de la vie humaine, nous la nommons liberté?»

«Και εμείς, οι άνθρωποι της Δύσης, οι άνθρωποι των Φώτων, οι μη θρησκευόμενοι, δε θα πρεπε ν’αναρωτηθούμε πως γίνεται, όταν βλέπουμε τη θρησκεία να καταπατά τα εδάφη όλων των άλλων τομέων της ανθρώπινης ζωής, να την ονομάζουμε θεοκρατία, και όταν βλέπουμε την πολιτική να καταπατά τα εδάφη όλων των άλλων τομέων της ανθρώπινης ζωής, να την ονομάζουμε απολυταρχισμό, ενώ αντιθέτως αν ο νόμος της αγοράς προσπαθεί να καταπατήσει τα εδάφη όλων των άλλων τομέων της ανθρώπινης ζωής, να τον ονομάζουμε ελευθερία;»

ΥΓ: την ίδια περίπου ώρα, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, εν μέσω πτερών και πίπουλων, ο νέος πλανητάρχης έλεγε, στον πρώτο του δεκάρικο λόγο:

«Το ερώτημα δεν είναι αν η ελεύθερη αγορά είναι μια δύναμη θετική ή κακοποιός.Η δυνατότητα της αγοράς να παράγει πλούτο και να εξαπλώνει την ελευθερία είναι μοναδική.Η κρίση όμως μάς υπενθυμίζει πως χωρίς παρατηρητικούς οφθαλμούς πάνω της η αγορά μπορεί να καταστεί ανεξέλεγκτη. Ενα έθνος δεν μπορεί να ευημερεί για πολύ,όταν ευνοεί μόνο τους πλουσίους.»

Και εγώ κατάλαβα ότι πολύ καλά έκανα που πήγα στο – πραγματικό – θέατρο.

Advertisements